Τα γονίδια της μακροζωίας: τι μας διδάσκουν οι νυχτερίδες και άλλα θηλαστικά

/in /by

Η υγιής μακροβιότητα ίσως εξαρτάται λιγότερο από την αδιάκοπη επιδιόρθωση και περισσότερο από τη σοφή διαχείριση της βλάβης

Γεώργιος Π. Χρούσος*

Στη συλλογική μας φαντασία η νυχτερίδα ανήκει στη νύχτα και στους μύθους. Για τη σύγχρονη βιολογία, όμως, είναι ένα μικρό εξελικτικό θαύμα. Πετά κάθε νύχτα με τεράστια ενεργειακή δαπάνη, φιλοξενεί πολλούς ιούς χωρίς συνήθως να νοσεί σοβαρά και, παρ’ όλα αυτά, ορισμένα είδη ζουν επί δεκαετίες. Μια νυχτερίδα Myotis brandtii έχει φθάσει τουλάχιστον τα 42 χρόνια — επίδοση σχεδόν αδιανόητη για ένα τόσο μικρό θηλαστικό.

Νέα μελέτη στο Nature εξέτασε σχεδόν πλήρη γονιδιώματα και κύτταρα οκτώ συγγενικών ειδών Myotis. Οι ερευνητές βρήκαν ότι η μακροζωία συνδέεται με εξελικτικές αλλαγές σε μονοπάτια που αφορούν τον καρκίνο και τις σχέσεις του οργανισμού με τους ιούς. Στα μακροβιότερα είδη διακρινόταν ισχυρότερη επιλογή μηχανισμών αντιϊκής και αντικαρκινικής προστασίας και στοχευμένης ανοσιακής άμυνας. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα εμφανίστηκε όταν κύτταρα νυχτερίδων εκτέθηκαν σε παράγοντα που βλάπτει το DNA. Θα περιμέναμε τα κύτταρα των μακρόβιων ειδών να επιδιορθώνουν εντατικότερα κάθε βλάβη. Στο μακρόβιο Myotis lucifugus, όμως, η σοβαρή βλάβη προκάλεσε εντονότερη απόπτωση, δηλαδή τα κύτταρά του είχαν χαμηλό ουδό για προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο. Το κύτταρο δεν προσπαθούσε να επιβιώσει με κάθε τίμημα. Αυτοκαταστρεφόταν πριν συσσωρεύσει επικίνδυνες μεταλλάξεις και εξελιχθεί σε καρκινικό. Η φύση φαίνεται να γνωρίζει ότι η μακροζωία χρειάζεται όχι μόνο διάσωση, αλλά και έγκαιρη απομάκρυνση όσων δεν μπορούν πλέον να σωθούν.

Η μεγάλη ζωή, επομένως, δεν φαίνεται να είναι απλώς ζήτημα αποτελεσματικότερης «συντήρησης» του σώματος. Είναι προϊόν μιας ευφυούς βιολογικής διακυβέρνησης. Η νυχτερίδα φαίνεται να συνδυάζει αντιϊκή και αντικαρκινική άμυνα, επιλεκτική απόπτωση, και ανοσολογική αυτοσυγκράτηση. Η σύγκριση με άλλα μακρόβια θηλαστικά δείχνει ότι η εξέλιξη βρήκε διαφορετικές λύσεις για μακρότερο βίο. Ο ελέφαντας, με τον τεράστιο αριθμό των κυττάρων του, διαθέτει πολλά αντίγραφα και παράγωγα του ογκοκατασταλτικού TP53, ενώ έχει επανενεργοποιήσει το γονίδιο LIF6. Το πρώτο εμποδίζει την καρκινογένεση, ενώ και τα δύο οδηγούν στον ομαλό κυτταρικό θάνατο όταν ένα κύτταρο αντιμετωπίζει σημαντικό στρες, αποτρέποντας έτσι στην εξαλλαγή του σε καρκίνο. Δηλαδή, όταν ανιχνεύεται σοβαρή βλάβη, το επικίνδυνο κύτταρο οδηγείται ευκολότερα σε απόπτωση. Η φάλαινα της Γροιλανδίας, που μπορεί να ξεπεράσει τα διακόσια χρόνια, επενδύει περισσότερο στην ακριβή επιδιόρθωση του DNA.

Στα παραπάνω φαινόμενα βρίσκεται ένα βαθύτερο μάθημα ομοιόστασης και αλλόστασης. Η ζωή δεν διατηρείται επειδή μένει αμετάβλητη, αλλά επειδή προσαρμόζεται. Μπροστά σε κάθε στρεσογόνο πρόκληση, το κύτταρο πρέπει να αποφασίσει: θα επισκευάσει τη βλάβη, θα αλλάξει προσωρινά τη λειτουργία του ή θα αποσυρθεί; Όταν η απάντηση είναι έγκαιρη και αναλογική, η αλλόσταση αποκαθιστά τη λειτουργική ισορροπία. Όταν γίνεται χρόνια, υπερβολική ή ανεπαρκής, οδηγεί στην κακόσταση, δηλαδή στη δυσπροσαρμογή που τροφοδοτεί φλεγμονή, κυτταρική γήρανση, καρκίνο και εκφυλιστικά νοσήματα.

Οι νυχτερίδες φαίνεται να ισορροπούν με ακρίβεια ανάμεσα στην ισχυρή αντιϊκή και αντικαρκινική άμυνα και στον περιορισμό της φλεγμονής. Αυτό είναι σημαντικό για τον άνθρωπο, επειδή η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή – το λεγόμενο inflammaging – αποτελεί βασικό γνώρισμα της γήρανσης. Με την πάροδο του χρόνου, η άμυνά μας εξασθενεί εκεί όπου χρειάζεται, αλλά παραμένει ενεργοποιημένη εκεί όπου βλάπτει. Έτσι αυξάνονται μαζί οι λοιμώξεις, η αυτοανοσία, οι καρδιομεταβολικές παθήσεις και ο καρκίνος. Το μάθημα της νυχτερίδας δεν είναι ότι χρειαζόμαστε ισχυρότερο ανοσιακό σύστημα, αλλά καλύτερα ρυθμισμένο: αποφασιστικό απέναντι στον κίνδυνο και φειδωλό απέναντι στους ίδιους μας τους ιστούς.

Η μελέτη έδειξε ακόμη επικάλυψη ανάμεσα στα γονίδια της μακροζωίας και σε εκείνα που ρυθμίζουν τις αλληλεπιδράσεις με ιούς. Στις νυχτερίδες ξεχωρίζουν προσαρμογές απέναντι σε DNA ιούς, ενώ στους ανθρώπους και στα άλλα πρωτεύοντα συχνότερα αφορούν RNA ιούς. Οι διαφορές αυτές μπορούν να φωτίσουν τις σχέσεις ξενιστή και ιού, καθώς και τον κίνδυνο ζωονόσων. Έτσι, η έρευνα της μακροζωίας συναντά τη λοιμωξιολογία, την ανοσολογία και την οικολογική υγεία.

Χρειάζεται, βεβαίως, επιστημονική αυτοσυγκράτηση. Τα ευρήματα σε οκτώ είδη νυχτερίδων, ακόμη και με πειράματα σε κύτταρα, δεν αποτελούν θεραπεία της ανθρώπινης γήρανσης. Ένας μηχανισμός μπορεί να προστατεύει σε ένα πλαίσιο και σε άλλο να προκαλεί αυτοανοσία ή ιστική βλάβη. Ούτε μπορούμε να μεταφέρουμε αυτούσιες στον άνθρωπο προσαρμογές που εξελίχθηκαν επί εκατομμύρια χρόνια μαζί με την πτήση, τον μεταβολισμό και την οικολογία των νυχτερίδων. Η συγκριτική γονιδιωματική αποκαλύπτει αρχές και πιθανούς θεραπευτικούς στόχους, όχι συνταγές αθανασίας.

Η προοπτική, ωστόσο, είναι συναρπαστική. Αν κατανοήσουμε πώς οι νυχτερίδες περιορίζουν τη βλαπτική φλεγμονή, εξουδετερώνουν ιούς και απομακρύνουν επικίνδυνα κύτταρα χωρίς να εξαντλούν την αναγεννητική τους ικανότητα, ίσως αναπτύξουμε νέες παρεμβάσεις κατά του καρκίνου, των λοιμώξεων και της ανοσολογικής γήρανσης. Οι μηχανισμοί αυτοί θα μπορούσαν να καθοδηγήσουν φάρμακα που δεν ενισχύουν απλώς μια άμυνα, αλλά αποκαθιστούν τη σωστή ένταση και διάρκειά της. Θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στην αναγνώριση ανθρώπων των οποίων η κυτταρική απόκριση στη βλάβη έχει εκτροχιαστεί πολύ πριν εμφανιστεί νόσος. Στόχος δεν είναι απλώς περισσότερα χρόνια, αλλά περισσότερα χρόνια υγείας, αυτονομίας και δημιουργικότητας.

Η φύση πραγματοποιεί εδώ και εκατομμύρια χρόνια τα δικά της πειράματα. Οι νυχτερίδες με την κυτταρική εκκαθάριση και την ανοσολογική ρύθμιση, οι ελέφαντες με την αυξημένη ετοιμότητα απόπτωσης και οι φάλαινες με την πιστή επιδιόρθωση του DNA έλυσαν με διαφορετικούς τρόπους το ίδιο πρόβλημα. Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «γονίδιο της μακροζωίας», αλλά ένα δίκτυο αποφάσεων: πότε χρειάζεται άμυνα, πότε επιδιόρθωση, πότε σιωπή και πότε αποχώρηση. Η μεγάλη διάρκεια της ζωής γεννιέται τελικά από τη σοφή οικονομία της ζωής.

*Γεώργιος Π. Χρούσος, ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας, επικεφαλής στην έδρα της UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής, ΕΚΠΑ, πρόεδρος στο Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur

ΠΗΓΗ: Το Βήμα Science. 11.10.2026

Υγεία για Όλους: Προληπτικές εξετάσεις για 156 κατοίκους των Οινουσσών

/in /by

Ιατρική παρέμβαση με στόχο την πρόληψη και την προαγωγή της υγείας των κατοίκων του Δήμου Οινουσσών πραγματοποιήθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2026, στο Περιφερειακό Πολυδύναμο Ιατρείο (Π.Π.Ι.) Οινουσσών, με πρωτοβουλία της Εταιρείας Πρόληψης και Προαγωγής Υγείας Υγεία για Όλους.

Στο πλαίσιο της δράσης πραγματοποιήθηκαν προληπτικές εξετάσεις σε 156 ενήλικες, εφήβους και παιδιά, με τη συμμετοχή ιατρών από διαφορετικές ειδικότητες και τη συνδρομή φορέων και υγειονομικών δομών.

Η ιατρική παρέμβαση υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τη 2η Υγειονομική Περιφέρεια (Υ.ΠΕ.), τον Δήμο Οινουσσών, τον Ιατρικό Σύλλογο Χίου, τη Νευρολογική Κλινική του ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο «Αιγινήτειο», την Καρδιολογική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Νίκαιας, την Παιδιατρική Κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Παίδων Πεντέλης, την Ουρολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν», το Ενδοκρινολογικό Τμήμα του ΕΚΠΑ, το Κέντρο Υγείας Χίου και το Π.Π.Ι. Οινουσσών.

Οι ειδικότητες και οι εξετάσεις

Κατά τη διάρκεια της δράσης πραγματοποιήθηκαν εξετάσεις σε πέντε βασικούς τομείς της ιατρικής, καθώς και ωτορινολαρυγγολογικός έλεγχος, με τη χρήση φορητού εξοπλισμού όπου προβλεπόταν.

Ειδικότερα:

  • Καρδιολογικός έλεγχος: Πραγματοποιήθηκε με τη χρήση φορητού ηλεκτροκαρδιογράφου και υπερηχογράφου και εξετάστηκαν 49 ενήλικες, έφηβοι και παιδιά.
  • Νευρολογική – νευροψυχιατρική εκτίμηση: Εξετάστηκαν 16 ενήλικες.
  • Ουρολογικός έλεγχος: Με τη χρήση φορητού υπερηχογράφου εξετάστηκαν 15 ενήλικες.
  • Διαβητολογικός – ενδοκρινολογικός έλεγχος: Με τη χρήση φορητού υπερηχογράφου εξετάστηκαν 25 ενήλικες και έφηβοι.
  • Αγγειολογικός – φλεβολογικός έλεγχος: Εξετάστηκαν 26 ενήλικες.
  • Ωτορινολαρυγγολογικός έλεγχος: Με τη χρήση ακουογράφου εξετάστηκαν 25 ενήλικες και παιδιά.

Η συγκεκριμένη ιατρική παρέμβαση έδωσε τη δυνατότητα σε κατοίκους των Οινουσσών, συμπεριλαμβανομένων παιδιών και εφήβων, να υποβληθούν σε προληπτικές εξετάσεις διαφορετικών ειδικοτήτων στον τόπο διαμονής τους, με τη συνεργασία νοσοκομειακών κλινικών, υγειονομικών φορέων και τοπικών δομών υγείας.

Πρέπει να χρησιμοποιούνται τα φάρμακα απώλειας βάρους στα παιδιά με παχυσαρκία;

/in /by
Καθώς η χρήση των φαρμάκων για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας αυξάνεται στους ενήλικες, ένα εύλογο ερώτημα ανακύπτει: είναι ασφαλή και αποτελεσματικά αυτά τα φάρμακα και για τα παιδιά με παχυσαρκία;
Συνέντευξη: Φλώρα Κασσαβέτη

Ο καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας Ακαδημαΐκός Γιώργος Χρούσος, ανώτερος ερευνητής και επί σειρά ετών επικεφαλής του Τμήματος Παιδιατρικής και Αναπαραγωγικής Ενδοκρινολογίας του Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD), ενός από τα Ινστιτούτα των National Institutes of Health (NIH) των ΗΠΑ, απαντά στα σημαντικότερα ερωτήματα που απασχολούν τους γονείς παιδιών με παχυσαρκία.

Η καθημερινή σωματική άσκηση είναι ίσως η σημαντικότερη παρέμβαση για την πρόληψη της παχυσαρκίας, αλλά και για τη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών συνολικά. Προσωπικά πιστεύω ότι κάθε μαθητής θα έπρεπε να έχει τουλάχιστον μία ώρα οργανωμένης φυσικής δραστηριότητας κάθε σχολική ημέρα. Δεν πρόκειται μόνο για επένδυση στη σωματική υγεία, αλλά και στη γνωστική ανάπτυξη, στη συναισθηματική ευεξία και στη μελλοντική υγεία των ενηλίκων που θα γίνουν αυτά τα παιδιά.

Ποια είναι η θεραπεία πρώτης γραμμής για την παιδική παχυσαρκία;

Η θεραπεία πρώτης γραμμής παραμένει το τρίπτυχο ισορροπημένη διατροφή, συστηματική σωματική άσκηση και ψυχολογική υποστήριξη. Για τον λόγο αυτό παραπέμπουμε τα παιδιά στα εξειδικευμένα Ιατρεία Παχυσαρκίας των παιδιατρικών νοσοκομείων, όπου παρακολουθούνται από διεπιστημονική ομάδα που περιλαμβάνει παιδιάτρους, διαιτολόγους, ψυχολόγους και, όπου χρειάζεται, παιδοενδοκρινολόγους.

Σε πόσα παιδιά είναι αποτελεσματική αυτή η προσέγγιση;

Περίπου ένα στα τρία παιδιά, δηλαδή γύρω στο 30%, επιτυγχάνει κλινικά σημαντική απώλεια βάρους μόνο με τις παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής.

Άρα περίπου το 70% δεν καταφέρνει να χάσει βάρος με αυτόν τον τρόπο;

Δυστυχώς, έτσι είναι. Σε παιδιά ηλικίας 12 ετών και άνω, στα οποία μια καλά οργανωμένη και εντατική παρέμβαση στον τρόπο ζωής δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, η φαρμακευτική θεραπεία μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο συμπληρωματικό εργαλείο.

Θα ήθελα να τονίσω ότι το φάρμακο δεν υποκαθιστά τη σωστή διατροφή, την άσκηση και την ψυχολογική υποστήριξη. Αντίθετα, λειτουργεί παράλληλα με αυτές τις παρεμβάσεις, μειώνοντας την όρεξη και αυξάνοντας το αίσθημα κορεσμού, ώστε να διευκολύνει την απώλεια βάρους. Το διάστημα αυτό το παιδί εκπαιδεύεται να υιοθετήσει υγιεινές συνήθειες διατροφής και άσκησης, οι οποίες θα το βοηθήσουν να διατηρήσει το νέο του βάρος και μετά το τέλος της θεραπείας.

Πότε εγκρίθηκαν τα φάρμακα για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα;

Οι εγκρίσεις στην Ευρώπη ακολούθησαν εκείνες του FDA στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα φάρμακα αξιολογήθηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) και εγκρίθηκαν από τον ΕΟΦ για χρήση στη χώρα μας, σύμφωνα με τις εγκεκριμένες ενδείξεις για εφήβους.

Πόσα χρόνια χρησιμοποιούνται αυτά τα φάρμακα στις Ηνωμένες Πολιτείες;

Οι πρώτες εγκρίσεις για εφήβους δόθηκαν πριν από αρκετά χρόνια και έκτοτε έχει αποκτηθεί σημαντική κλινική εμπειρία. Παράλληλα, συνεχίζονται οι μελέτες που αξιολογούν τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα και ασφάλειά τους.

Γιατί χορηγούνται μόνο σε παιδιά άνω των 12 ετών;

Επειδή οι περισσότερες μεγάλες κλινικές μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί σε εφήβους ηλικίας 12 ετών και άνω. Καθώς συσσωρεύονται νέα επιστημονικά δεδομένα, είναι πιθανό στο μέλλον να επεκταθούν οι ενδείξεις και σε μικρότερες ηλικίες για συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Ποιο φάρμακο χρησιμοποιείται σήμερα;

Σήμερα χρησιμοποιούμε κυρίως τη σεμαγλουτίδη, η οποία χορηγείται μία φορά την εβδομάδα με υποδόρια ένεση. Υπάρχει επίσης η λιραγλουτίδη, που χορηγείται καθημερινά και εξακολουθεί να αποτελεί εγκεκριμένη θεραπευτική επιλογή. Η σεμαγλουτίδη, ωστόσο, φαίνεται να επιτυγχάνει μεγαλύτερη απώλεια βάρους και γι’ αυτό χρησιμοποιείται πλέον συχνότερα στην κλινική πράξη.

Τα φάρμακα αυτά μπορούν να συνταγογραφούνται από τις κατάλληλες ιατρικές ειδικότητες, σύμφωνα με τις ισχύουσες ενδείξεις. Η αποζημίωσή τους εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Πώς αντιδρούν οι Έλληνες γονείς όταν τους προτείνετε φαρμακευτική αγωγή για το παιδί τους;

Παρατηρώ ότι όσο περνά ο καιρός οι γονείς γίνονται ολοένα και λιγότερο διστακτικοί. Στην αρχή υπήρχε εύλογη επιφύλαξη, καθώς επρόκειτο για μια νέα θεραπευτική προσέγγιση. Σήμερα όμως υπάρχει πολύ μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, επειδή τόσο η διεθνής όσο και η ελληνική εμπειρία δείχνουν ότι, όταν τα φάρμακα χρησιμοποιούνται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση, μπορούν να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά.

Στην Ελλάδα, γενικότερα, είμαστε επιφυλακτικοί απέναντι στις νέες φαρμακευτικές θεραπείες. Το ίδιο συνέβη και με τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας στους ενήλικες. Μέχρι να αρχίσουμε να τα χρησιμοποιούμε ευρέως, υπήρχαν ήδη δεδομένα από εκατομμύρια ασθενείς διεθνώς. Σήμερα δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι ίδιοι οι γονείς έχουν λάβει τέτοια θεραπεία, έχουν διαπιστώσει τα οφέλη της και στη συνέχεια ρωτούν αν μπορεί να βοηθήσει και το παιδί τους.

Είναι συχνό ένα παιδί με παχυσαρκία να προέρχεται από οικογένεια όπου υπάρχουν και άλλα άτομα με παχυσαρκία;

Πολύ συχνό. Η παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης γενετικών, βιολογικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών παραγόντων. Επομένως, δεν είναι ασυνήθιστο να παρατηρείται σε περισσότερα από ένα μέλη της ίδιας οικογένειας.

Στις περιπτώσεις αυτές η θεραπεία δεν αφορά μόνο το παιδί. Αποτελεί μια ευκαιρία να αλλάξει ολόκληρη η οικογένεια τον τρόπο ζωής της. Όταν όλοι υιοθετούν πιο ισορροπημένη διατροφή και περισσότερη σωματική δραστηριότητα, τα αποτελέσματα είναι συνήθως καλύτερα και, κυρίως, διατηρούνται περισσότερο στον χρόνο.

Αναφέρατε ότι το παιδί δεν χρειάζεται να λαμβάνει το φάρμακο για όλη του τη ζωή. Δεν υπάρχει κίνδυνος να ξαναπάρει βάρος μετά τη διακοπή;

Η διάρκεια της θεραπείας εξατομικεύεται και αποφασίζεται από τον θεράποντα ιατρό. Προσωπικά προτιμώ να ξεκινώ με τη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και να την αυξάνω μόνο όταν η απώλεια βάρους σταθεροποιηθεί.

Στόχος μας είναι η σταδιακή και ασφαλής απώλεια βάρους και όχι η απότομη μείωσή του. Παράλληλα, όλο αυτό το διάστημα το παιδί μαθαίνει να τρέφεται σωστά, να ασκείται συστηματικά και να αποκτά υγιείς συνήθειες που μπορούν να διατηρηθούν σε όλη του τη ζωή.

Είναι αλήθεια ότι μετά τη διακοπή της θεραπείας μπορεί να παρατηρηθεί μερική επαναπρόσληψη βάρους, ιδιαίτερα εάν δεν έχουν εδραιωθεί οι αλλαγές στον τρόπο ζωής. Ωστόσο, όταν το παιδί έχει εκπαιδευτεί σωστά και συνεχίζει να εφαρμόζει τις υγιεινές συνήθειες που απέκτησε κατά τη διάρκεια της θεραπείας, οι πιθανότητες μακροχρόνιας διατήρησης του αποτελέσματος είναι σαφώς μεγαλύτερες. Επιπλέον, επειδή οι αλλαγές αυτές γίνονται σε μια ηλικία κατά την οποία ο εγκέφαλος εμφανίζει αυξημένη πλαστικότητα, είναι ευκολότερο να μετατραπούν σε μόνιμες συμπεριφορές.

To φάρμακο δεν υποκαθιστά τη σωστή διατροφή, την άσκηση και την ψυχολογική υποστήριξη. Αντίθετα, λειτουργεί παράλληλα με αυτές τις παρεμβάσεις, μειώνοντας την όρεξη και αυξάνοντας το αίσθημα κορεσμού, ώστε να διευκολύνει την απώλεια βάρους. Το διάστημα αυτό το παιδί εκπαιδεύεται να υιοθετήσει υγιεινές συνήθειες διατροφής και άσκησης, οι οποίες θα το βοηθήσουν να διατηρήσει το νέο του βάρος και μετά το τέλος της θεραπείας.

Μπορείτε να μας εξηγήσετε με απλά λόγια πώς δρουν αυτά τα φάρμακα;

Τα φάρμακα αυτά ανήκουν στους αγωνιστές των υποδοχέων του GLP-1, μιας φυσικής ορμόνης που παράγεται στο έντερο μετά το γεύμα.

Δρουν τόσο στο γαστρεντερικό σύστημα όσο και στον εγκέφαλο. Μειώνουν την όρεξη, αυξάνουν το αίσθημα κορεσμού και επιβραδύνουν την κένωση του στομάχου. Έτσι το παιδί χορταίνει νωρίτερα, αισθάνεται λιγότερη πείνα και μπορεί να ακολουθήσει πολύ ευκολότερα το πρόγραμμα διατροφής του, χωρίς να βασανίζεται από συνεχή επιθυμία για φαγητό.

Παράλληλα, φαίνεται ότι επηρεάζουν τα εγκεφαλικά κυκλώματα αμοιβής που σχετίζονται με την πρόσληψη τροφής. Αυτό βοηθά αρκετούς ασθενείς να περιορίσουν την έντονη επιθυμία για υπερφαγία και συμβάλλει στη βελτίωση της σχέσης τους με το φαγητό.

Δεν είναι ασυνήθιστο να παρατηρείται παχυσαρκία σε περισσότερα από ένα μέλη της ίδιας οικογένειας. Στις περιπτώσεις αυτές η θεραπεία δεν αφορά μόνο το παιδί. Αποτελεί μια ευκαιρία να αλλάξει ολόκληρη η οικογένεια τον τρόπο ζωής της. Όταν όλοι υιοθετούν πιο ισορροπημένη διατροφή και περισσότερη σωματική δραστηριότητα, τα αποτελέσματα είναι συνήθως καλύτερα και, κυρίως, διατηρούνται περισσότερο στον χρόνο.

Είναι ασφαλή αυτά τα φάρμακα για τα παιδιά;

Τα φάρμακα αυτά αναπτύχθηκαν αρχικά για τη θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Κατά τη διάρκεια των κλινικών μελετών διαπιστώθηκε ότι προκαλούσαν σημαντική απώλεια βάρους και έτσι αξιολογήθηκαν και για τη θεραπεία της παχυσαρκίας.

Σήμερα διαθέτουμε πλέον εκτεταμένη εμπειρία από τη χρήση τους σε ενήλικες και ολοένα περισσότερα δεδομένα από εφήβους. Όπως κάθε φαρμακευτική αγωγή, έτσι και αυτά έχουν πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και πρέπει να χορηγούνται μόνο με σωστή επιλογή των ασθενών και στενή ιατρική παρακολούθηση.

Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ίδια η σοβαρή παιδική παχυσαρκία αποτελεί νόσο με σημαντικές επιπλοκές. Βλέπουμε πλέον παιδιά να εμφανίζουν σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, λιπώδη νόσο του ήπατος, υπέρταση, υπνική άπνοια και άλλες σοβαρές επιπλοκές ήδη από την εφηβική ηλικία. Επιπλέον, η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης πολλών μορφών καρκίνου κατά την ενήλικη ζωή.

Έχω ακούσει ότι υπάρχει αντένδειξη σε εφήβους με κατάθλιψη ή αυτοκτονικό ιδεασμό.

Το ζήτημα αυτό έχει μελετηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Μέχρι σήμερα, οι μεγάλες κλινικές μελέτες και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν έχουν τεκμηριώσει ότι οι αγωνιστές του GLP-1 αυξάνουν τον κίνδυνο αυτοκτονικού ιδεασμού. Παρ’ όλα αυτά, όπως συμβαίνει με κάθε θεραπεία που χορηγείται σε εφήβους, απαιτείται προσεκτική ψυχιατρική και ψυχολογική παρακολούθηση όταν υπάρχει σχετικό ιστορικό.

Στην πράξη, πολλά παιδιά παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση της αυτοεκτίμησης, της εικόνας σώματος και της κοινωνικής τους λειτουργικότητας καθώς χάνουν βάρος και αποκτούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Περιορίζεται το φαινόμενο του body shaming, αυξάνεται η συμμετοχή στις αθλητικές δραστηριότητες και βελτιώνεται συνολικά η ποιότητα ζωής τους. Για τον λόγο αυτό, η θεραπεία πρέπει πάντοτε να εντάσσεται στο πλαίσιο μιας διεπιστημονικής ομάδας, στην οποία συμμετέχουν και επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Κύριε Χρούσο, μια τελευταία ερώτηση σχετικά με την άσκηση. Σε μια χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης στην παιδική παχυσαρκία, η φυσική αγωγή στα σχολεία περιορίζεται σε τρεις σχολικές ώρες (45 λεπτά) την εβδομάδα μέχρι την Τρίτη Δημοτικού και δύο σχολικές ώρες σε όλες τις υπόλοιπες τάξεις του σχολείου.  Δεν είναι αντιφατικό αυτό;

Συμφωνώ απολύτως. Αν θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε την παιδική παχυσαρκία, πρέπει να ξεκινήσουμε από το σχολείο.

Η καθημερινή σωματική άσκηση είναι ίσως η σημαντικότερη παρέμβαση για την πρόληψη της παχυσαρκίας, αλλά και για τη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών συνολικά. Προσωπικά πιστεύω ότι κάθε μαθητής θα έπρεπε να έχει τουλάχιστον μία ώρα οργανωμένης φυσικής δραστηριότητας κάθε σχολική ημέρα. Δεν πρόκειται μόνο για επένδυση στη σωματική υγεία, αλλά και στη γνωστική ανάπτυξη, στη συναισθηματική ευεξία και στη μελλοντική υγεία των ενηλίκων που θα γίνουν αυτά τα παιδιά.

ΠΗΓΗ