Οι μοριακές ρίζες της γήρανσης

/in /by

Η γήρανση είναι κάτι που όλοι αναγνωρίζουμε στο σώμα και στο βλέμμα μας με την πάροδο των χρόνων, αλλά πίσω από αυτήν κρύβεται μια πολυσύνθετη βιολογική διαδικασία. Δεν είναι τυχαίο γεγονός, ούτε μια απλή φθορά. Είναι μια προγραμματισμένη διαδικασία, σμιλεμένη από τα γονίδιά μας, τις εμπειρίες μας, το περιβάλλον και – κυρίως – από τον τρόπο που ζούμε και τo πώς διαχειριζόμαστε το στρες.

Ξέρουμε, σήμερα, ότι οι ιστοί μας ανανεώνονται από σωματικά βλαστικά κύτταρα, τα οποία έχουν συγκεκριμένη ποσότητα αναδιπλασιασμών. Αν όλα εξελίσσονταν ιδανικά, ο άνθρωπος θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 130 χρόνια ζωής, ενώ η κορυφή της καμπύλης του Gauss, δηλαδή η ηλικία κοντά στον μέσο όρο όπου συγκεντρώνεται ο περισσότερος πληθυσμός, πιθανότατα θα βρισκόταν γύρω στα 105-110. Πρόσφατα, όμως, μάθαμε κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: η γήρανση δεν προχωρεί σταθερά αλλά επιταχύνεται απότομα δύο φορές στη ζωή μας – στις αρχές της πέμπτης και της έβδομης δεκαετίας της ζωής. Αυτές οι «στροφές» της ζωής φαίνεται να ρυθμίζονται από επιγενετικούς μηχανισμούς, σαν εσωτερικούς χρονοδιακόπτες που ενεργοποιούνται από το γονιδίωμά μας στους συγκεκριμένους χρόνους.

Ενας από τους μηχανισμούς αυτού του βιολογικού ρολογιού της ζωής είναι τα τελομερή, τα προστατευτικά «καπάκια» των χρωμοσωμάτων. Με κάθε κυτταρικό διπλασιασμό αυτά κονταίνουν. Κάποια στιγμή, δεν μπορούν να προστατεύσουν άλλο το DNA και τα κύτταρα παύουν να διαιρούνται και πεθαίνουν. Ετσι, τα τελομερή λειτουργούν σαν ένας βιολογικός μετρητής ηλικίας – ένας από τους λόγους που το μήκος τους στα λευκά αιμοσφαίρια του αίματος χρησιμοποιείται σαν δείκτης βιολογικής ηλικίας.

Δεν είναι όμως ο μόνος δείκτης. Περίπου 300 γονίδια αλλάζουν τον βαθμό μεθυλίωσης του DNA τους όσο μεγαλώνουμε στα χρόνια, δημιουργώντας ένα επιγενετικό «ρολόι» που αποτυπώνει πόσο έχει γεράσει πραγματικά ο οργανισμός μας, ανεξάρτητα από την ηλικία που γράφει η ταυτότητα. Αυτές οι αλλαγές ενισχύονται από το εξωτερικό περιβάλλον και – σημαντικότατα – από τις ορμόνες του στρες, ιδίως την κορτιζόλη και συγκεκριμένους φλεγμονώδεις παράγοντες, που αφήνουν το αποτύπωμά τους σε πολλά από αυτά τα γονίδια. Σήμερα γνωρίζουμε επίσης πρωτεΐνες που προέρχονται από διάφορα όργανα και μετριούνται στο αίμα, και οι οποίες λειτουργούν σαν «παράθυρα» που δείχνουν την ηλικία των οργάνων μας, ανοίγοντας νέους δρόμους στην προληπτική ιατρική, αφού γνωρίζουμε σε ποια όργανα να δώσουμε ιδιαίτερη σημασία.

Ωστόσο, η προγραμματισμένη γενετικά γήρανση δεν αρκεί μόνη της για να εξηγήσει το πώς γερνάμε. Ο σύγχρονος, χρόνια στρεσογόνος και κατά συνέπεια ανθυγιεινός τρόπος ζωής επιταχύνει τη γήρανση, λόγω κυρίως του περιρρέοντος ψυχοκοινωνικοοικονομικού και οικολογικού / τεχνολογικού στρες. Αυτό το πολυσχιδές, παρατεταμένο στρες, μέσω των ορμονικών και φλεγμονωδών παραγόντων του στρες, οδηγεί στα χρόνια μη μεταδιδόμενα νοσήματα – τα μεγάλα βάρη του 21ου αιώνα, που μας αρρωσταίνουν και, στο τέλος, μας σκοτώνουν.

Η ταχύτητα της γήρανσης προκύπτει από πολλαπλούς μηχανισμούς που όλοι τους ενισχύονται από το χρόνιο στρες. Πρώτον, από τη συνεχώς αυξανόμενη γενωμική αστάθεια: το DNA συνεχώς φθείρεται και ανασκευάζεται, ενώ οι διορθωτικοί μηχανισμοί εξασθενούν με την πάροδο του χρόνου. Δεύτερον, από την προοδευτική μιτοχονδριακή δυσλειτουργία: τα μιτοχόνδρια, δηλαδή τα ενεργειακά μας κυτταρικά εργοστάσια, «κουράζονται» και παράγουν περισσότερες δραστικές μορφές οξυγόνου – που οξειδώνουν και αδρανοποιούν πολλά συστατικά του κυττάρου – και λιγότερη ενέργεια. Τρίτον, από τη συσσώρευση γηρασμένων κυττάρων που δεν εξαφανίζονται, αλλά παράγουν φλεγμονώδεις ουσίες, συμβάλλοντας και επιταχύνοντας τα χρόνια μη μεταδιδόμενα νοσήματα, όπως αθηροσκλήρωση, καρδιαγγειακές και νευροεκφυλιστικές νόσοι, αυτοάνοσες παθήσεις και καρκίνος.

Επιπλέον, διαταράσσεται η δομική και λειτουργική φύση των πρωτεϊνών μας, μειώνεται η αυτοφαγία – το σύστημα καθαρισμού των κυττάρων από διάφορα κυτταρικά απόβλητα – και εξαντλούνται σταδιακά τα σωματικά βλαστικά κύτταρα, εξασθενίζοντας τη δυνατότητα ανανέωσης των ιστών. Παράλληλα, αλλάζει η κυτταρική «αντιληπτικότητα» των θρεπτικών ουσιών από βιοχημικά μονοπάτια, όπως αυτά της mTOR, της ινσουλίνης, του ενζύμου AMPK και των λεγόμενων σιρτουινών, που συλλογικά ρυθμίζουν άμεσα το πόσο γρήγορα γερνά το κύτταρο.

Μέσα στη γνώση όλων των παραπάνω κρύβονται και οι θεραπευτικές δυνατότητες που γνωρίζουμε. Οι παρεμβάσεις που παρατείνουν τη ζωή – αντιπαχυσαρκικά φάρμακα, περιορισμός θερμίδων, διαλείπουσα νηστεία, ενεργοποίηση της mTOR, ενίσχυση της αυτοφαγίας – βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας. Επιπλέον, με φάρμακα όπως η ραπαμυκίνη που ελαττώνει την αστάθεια του DNA, μέχρι «σενολυτικά» που καθαρίζουν τα γηρασμένα κύτταρα, οι επιστήμονες αναζητούν τρόπους να επιβραδύνουν και να αναστρέψουν την ηλικιακή φθορά. Οι ενισχυτές NAD+ και οι ενεργοποιητές της AMPK δείχνουν υποσχέσεις σε αυτόν τον δρόμο, ενώ γονιδιακές θεραπείες σε πειραματόζωα έχουν προκαλέσει σημαντική αναστροφή της βιολογικής ηλικίας, ένα πραγματικό «ξανάνιωμα».

Το τελικό μήνυμα είναι σαφές: η βιολογία μας μπορεί να προδιαγράφει ένα πλαίσιο, αλλά ο τρόπος ζωής και η διαχείριση του στρες καθορίζουν το τελικό αποτέλεσμα. Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών της γήρανσης μας δείχνει ότι η υγιής μακροζωία και η ιστική ανανέωση δεν είναι ουτοπία. Είναι ένας ρεαλιστικός στόχος, εφόσον συνδυάσουμε επιστημονική πρόοδο, προσωπική ευθύνη και κοινωνική μέριμνα.

Ο Βασίλειος Γοργούλης είναι καθηγητής Ιατρικής, ΕΚΠΑ.

Ο Γεώργιος Π. Χρούσος είναι ακαδημαϊκός – ομότιμος καθηγητής Ιατρικής, ΕΚΠΑ

ΠΗΓΗ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ – TABULA RASA

Πρώτη Δημοσίευση

25/11/2025, 17:09

Η Ελλάδα κάνει βήμα μπροστά στη μακροζωία με το νέο Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιούς Μακροζωίας

/in /by

Η Ελλάδα μπαίνει πλέον δυναμικά στο διεθνές πεδίο της μακροζωίας με τη δημιουργία του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιούς Μακροζωίας, ενός φορέα που στοχεύει να μετατρέψει την επιστημονική γνώση σε πραγματικό κοινωνικό όφελος. Με τη συμμετοχή κορυφαίων ειδικών από την ιατρική, τη βιολογία, την τεχνολογία και την καινοτομία, το Ινστιτούτο προωθεί μια ολιστική προσέγγιση για την πρόληψη και την υγιή γήρανση, με έμφαση στη συνεργασία και τις ανάγκες των πολιτών.

Σε ειδική εκδήλωση με τη συμμετοχή επιστημόνων, εκπροσώπων θεσμών και δημοσιογράφων, παρουσιάστηκε επίσημα το νέο Ινστιτούτο. Τον συντονισμό είχε ο δημοσιογράφος Μάκης Προβατάς, ο οποίος τόνισε τον ανθρώπινο και κοινωνικό χαρακτήρα της μακροζωίας, επισημαίνοντας ότι «η μακροζωία πρέπει να είναι δικαίωμα όλων, όχι προνόμιο των λίγων». Υπογράμμισε επίσης ότι η πρόοδος στη μακροζωία είναι αποτέλεσμα της σύγχρονης επιστήμης, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί στη σημασία της ανθρώπινης σύνδεσης, χαρακτηρίζοντας το «μαζί» ως ένα διαχρονικό «φάρμακο».

Το Ινστιτούτο λειτουργεί ως ένας ανεξάρτητος, διεπιστημονικός οργανισμός που ενώνει την ιατρική, τη βιολογία, την τεχνολογία, την εκπαίδευση, την πολιτική και την επιχειρηματικότητα. Στόχος του είναι η παραγωγή έγκυρης γνώσης, η προώθηση νέων μοντέλων πρόληψης, η ενίσχυση της έρευνας και η δημιουργία συνθηκών που στηρίζουν την υγιή γήρανση σε επίπεδο κοινωνίας.

Μακροζωία και ποιότητα ζωής

Ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου, Καθηγητής Γεώργιος Π. Χρούσος, υπογράμμισε ότι «η μακροζωία δεν αφορά μόνο τα χρόνια ζωής, αλλά κυρίως την ποιότητά τους». Όπως είπε, το Ινστιτούτο επιδιώκει να συνδυάσει την παραδοσιακή ελληνική σοφία με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, με στόχο ένα μέλλον ισορροπίας, υγείας και ευημερίας για όλους.

Στο ίδιο πνεύμα, ο Δρ. Μιχάλης Παπαχαραλάμπους, ειδικός παθολόγος, ανέφερε πως η συμμετοχή του στην ίδρυση του Ινστιτούτου αποτελεί ιδιαίτερη τιμή και ότι «η υγιής μακροζωία περνά πλέον και στην κλινική πράξη με χειροπιαστά αποτελέσματα».

Η Ευρυδίκη Χατζηανδρέου ανέδειξε τη διεπιστημονική διάσταση της νέας εποχής, υπογραμμίζοντας ότι η Ιατρική της Υγιούς Γήρανσης αξιοποιεί πραγματικά δεδομένα, τεχνητή νοημοσύνη, βιοδείκτες και ψηφιακά μοντέλα, επιτρέποντας τη μελέτη, την επιβράδυνση, ακόμη και την πιθανή αναστροφή της γήρανσης.

Η ίδρυση του Ινστιτούτου ευθυγραμμίζεται με τις διεθνείς εξελίξεις, καθώς η μακροζωία αναγνωρίζεται πλέον ως σημαντική κοινωνική και αναπτυξιακή προτεραιότητα. Φιλοδοξία του είναι να αποτελέσει γέφυρα ανάμεσα στην επιστήμη, την πολιτική υγείας, την καινοτομία και την πρόληψη, δημιουργώντας ένα ισχυρό οικοσύστημα γνώσης και συνεργασίας.

Nomophobia, cyborg stress και άλλες ιστορίες ψηφιακής εξάρτησης

/in /by
Ο Καθηγητής Γιώργος Χρούσος μιλά για τις νέες μορφές ψηφιακού εθισμού και τις ψυχολογικές τους επιπτώσεις, επιμένοντας στην ανάγκη προστασίας των παιδιών.

Ψηφιακή εξάρτηση, στρες και νέες ψυχοπαθολογίες της εποχής. Ο Γιώργος Χρούσος, ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας του ΕΚΠΑ και τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, θεωρείται από τις σημαντικότερες διεθνείς αυθεντίες στη μελέτη του στρες. Μιλώντας για την επίδραση της τεχνολογίας και των οθονών, εστιάζει στα παιδιά και στους κινδύνους που κρύβει η υπερβολική χρήση κινητών και ταμπλετών. Ανοίγουμε τη συζήτηση για το «cyborg stress» και την «AI ψύχωση» έως τη σημασία του ύπνου, της ρουτίνας και του νοήματος.

Κινητά, κοινωνικά δίκτυα και παιδιά

«Οι Αμερικανοί μιλούν για nomophobia, τον φόβο να ξεχάσεις το κινητό σου. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό που ζούμε είναι μια νέα μορφή εξάρτησης, το λεγόμενο “cyborg stress”: η εξάρτηση από τη μηχανή. Παράλληλα, υπάρχει το “μεταμοντέρνο στρες”, που προκύπτει από τον καταιγισμό πληροφοριών. Ο άνθρωπος δεν είχε ποτέ εκτεθεί σε τόση πληροφορία. Στους ενήλικες η ζημιά είναι μικρότερη, αλλά στα παιδιά που οργανώνουν την προσοχή τους, η συνεχής διάσπαση οδηγεί σε δευτερογενή διαταραχή προσοχής, κάτι που μοιάζει με ADHD».

Όπως εξηγέι ο καθηγητής, τα πρώτα χρόνια της ζωής είναι καθοριστικά: «Τα πέντε πρώτα χρόνια ο εγκέφαλος κάνει το μεγάλο rewiring. Αν το παιδί σε αυτή τη φάση είναι εκτεθειμένο σε υπερβολική χρήση οθονών, η καλωδίωση αλλάζει. Έτσι καταλήγουμε να βλέπουμε παιδιά που μοιάζουν με παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές. Το πρόβλημα δεν είναι η παρακολούθηση ενός καρτούν, που υπήρχε και στη δική μας γενιά, αλλά η μόνιμη καθηλωτική σχέση με το κινητό και την ταμπλέτα, που στερεί την κοινωνικοποίηση».

Η στέρηση ύπνου είναι, σύμφωνα με τον κ. Χρούσο, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα. «Μελέτες δείχνουν ότι οι τρεις βασικοί πυλώνες της υγείας είναι ο ύπνος, η διατροφή και η άσκηση. Σπουδαιότερος από όλους είναι ο ύπνος. Οι οθόνες τον υπονομεύουν: καθυστερούν την ώρα που τα παιδιά κοιμούνται και χαλούν την ποιότητά του. Στερούνται τον βαθύ ύπνο, τα “δέλτα κύματα”, στη διάρκεια των οποίων ο εγκέφαλος καθαρίζεται. Την επόμενη μέρα είναι κουρασμένα, εκνευρισμένα, με μειωμένη απόδοση στο σχολείο. Γι’ αυτό συμβουλεύουμε τους γονείς να βγάζουν τα κινητά από το υπνοδωμάτιο τουλάχιστον δύο ώρες πριν τον ύπνο».

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Κ. ΧΡΟΥΣΟΣ ΕΞΗΓΕΙ ΟΤΙ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΑ: «ΤΑ ΠΕΝΤΕ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ REWIRING. ΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΕΚΤΕΘΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΟΘΟΝΩΝ, Η ΚΑΛΩΔΙΩΣΗ ΑΛΛΑΖΕΙ. ΕΤΣΙ ΚΑΤΑΛΗΓΟΥΜΕ ΝΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑΡΤΟΥΝ, ΠΟΥ ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΓΕΝΙΑ, ΑΛΛΑ Η ΜΟΝΙΜΗ ΚΑΘΗΛΩΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΑΜΠΛΕΤΑ, ΠΟΥ ΣΤΕΡΕΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ».

Η δε επίδραση των social media επιτείνει το φαινόμενο: «Τα παιδιά ξενυχτούν, ζουν με άγχος εμφάνισης –το λεγόμενο appearance anxiety–, γιατί δεν παρουσιάζουν τον πραγματικό τους εαυτό, αλλά μια εξιδανικευμένη εκδοχή. Πρόκειται για ένα νέο αγχωτικό σύνδρομο. Ταυτόχρονα, η οθόνη παρεμβάλλεται στην επικοινωνία και οδηγεί σε κοινωνική απομόνωση. Μέχρι την ηλικία των 22 ετών καταγράφεται πανδημία άγχους και κατάθλιψης».

Έχει άραγε διαφορές φύλου η εξάρτηση; «Τα αγόρια εμφανίζουν μεγαλύτερη εξάρτηση, τα κορίτσια περισσότερη κατάθλιψη και άγχος. Αλλά σε κάθε περίπτωση, όταν το παιδί στερείται τον ψηφιακό του κόσμο, βυθίζεται σε καταθλιπτικά συναισθήματα. Η εξάρτηση είναι μια μορφή κατάθλιψης», υπογραμμίζει ο Γιώργος Χρούσος.

Αναφορικά με το αν πρέπει να υπάρξουν περιορισμοί, ο ίδιος είναι ξεκάθαρος: «Η απαγόρευση των social media κάτω των 16 ετών, που έχει προταθεί, είναι σωστή. Τα παιδιά σε αυτές τις ηλικίες δεν έχουν ακόμη τη δυνατότητα να διαχειριστούν τις επιδράσεις τους». Την ίδια στιγμή, θέτει και το ζήτημα του εκπαιδευτικού συστήματος: «Δεν μπορούμε να αφήσουμε την τεχνολογία, αλλά χρειάζεται αναπροσαρμογή. Δεν έχει νόημα πια να ζητάμε από τον μαθητή να γράψει μια έκθεση στο σπίτι του. Οι εξετάσεις θα πρέπει να γίνονται επιτόπου, δια ζώσης, για να διαπιστωθεί αν κατέχει τη γνώση».

Νέες μορφές ψυχοπαθολογίας

Ο κ. Χρουσός αναφέρεται και σε φαινόμενα που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη: «Έχει αναδειχθεί η λεγόμενη AI psychosis. Αν το παρακάνεις με την artificial intelligence, και μερικοί μηχανικοί το κάνουν αυτό, μπορεί να εμφανίσεις ψυχωσικά επεισόδια. Έχουν ήδη περιγραφεί τέτοιες καταστάσεις σε ανθρώπους με ευαλωτότητα».

Παράλληλα, μιλά για τη διάχυτη αίσθηση απώλειας: «Υπάρχει και ο φόβος του να χάσεις κάτι σημαντικό, το γνωστό FOMO. Είναι η ανάγκη να είσαι κολλημένος στο κινητό και στο ίντερνετ, μήπως σου ξεφύγει κάτι. Το φαινόμενο έχει γιγαντωθεί».

Παραδέχεται δε ότι έχει βιώσει και ο ίδιος προσωπικά την αίσθηση της εξάρτησης: «Έτυχε να βγω από το σπίτι χωρίς το κινητό μου και γύρισα πίσω μετά από μισή ώρα περπάτημα για να το πάρω. Σκέφτηκα: τι θα κάνω σήμερα χωρίς αυτό;».

Τα νέα διδάγματα

Η πρόοδος της ιατρικής έχει προσθέσει χρόνια ζωής, αλλά, όπως λέει ο κ. Χρούσος, με νέους όρους. «Στην Αμερική υπάρχουν πολύ καλά φάρμακα που παρακολουθούνται σε μεγάλες μελέτες. Οι Αμερικανοί συνεχίζουν να παχαίνουν, όμως ζουν περισσότερο. Η εξήγηση είναι τα φάρμακα. Αν σταματήσουν να τα λαμβάνουν, θα δούμε πανδημία θανάτων. Όλα αυτά τα αντικαταθλιπτικά βοηθούν στην επιβίωση».

Προσθέτει μάλιστα δύο «νέα Ιπποκρατικά διδάγματα»: «Ο Ιπποκράτης μίλησε για διατροφή, ύπνο και άσκηση. Πρέπει να προσθέσουμε την κανονικότητα –στα γεύματα και στον ύπνο–, γιατί το βιολογικό ρολόι μας θέλει ρουτίνα. Και τη διαχείριση του στρες. Αυτό μπορεί να γίνει με διαλογισμό, με ψυχοθεραπεία, με εκμάθηση δεξιοτήτων αντιμετώπισης. Η διαχείριση του στρες είναι κρίσιμη».

Κεντρικό, τέλος, ρόλο για τον ίδιο παίζει και το νόημα της ζωής: «Η επιστήμη δείχνει ότι όσοι έχουν σκοπό είναι πιο ευτυχείς, πιο υγιείς και ζουν περισσότερο. Ο καθένας πρέπει να βρει τον δικό του σκοπό: τα παιδιά, η προσφορά στην κοινωνία, η τέχνη. Αυτό λέω και στα παιδιά μου: κάντε αυτό που σας αρέσει και σας γεμίζει. Αυτό θα σας δώσει νόημα», καταλήγει.

ΠΗΓΗ

Οικονομική Επιθεώρηση
  • ΛΟΥΚΑΣ ΒΕΛΙΔΑΚΗΣ
  • 23.10.25 10:35
  • Φωτ. Getty Images

Ηρθε η ώρα να καταργηθεί το στηθοσκόπιο;

/in /by

Βρισκόμαστε σε μια εποχή που τα πάντα αμφισβητούνται και όλα αλλάζουν ταχύτατα. Για πάνω από δύο αιώνες, στην κλινική πρακτική το στηθοσκόπιο ήταν το κυριότερο εργαλείο του γιατρού για να βοηθήσει τη διάγνωση και κατόπιν καταλλήλων εξετάσεων να οδηγήσει στη θεραπεία. Σύγχρονα δεδομένα από πολλές μελέτες, όμως, αναδεικνύουν ότι ένα ισχυρό υποκατάστατο του στηθοσκοπίου στην κλίνη του ασθενή μπορεί να αποβεί ο φορητός  υπερηχογράφος. Δηλαδή, με μια μετάβαση από τον ήχο στον υπέρηχο, αυτό το φορητό εργαλείο να γίνει το «στηθοσκόπιο του 21ου αιώνα». Απαιτείται βέβαια γι’ αυτή την αλλαγή άριστη εκπαίδευση των κλινικών ιατρών στον υπέρηχο έτσι ώστε να μπορούν να απεικονίζουν σε πραγματικό χρόνο την καρδιά, τους πνεύμονες, τα όργανα της κοιλιάς, τα αγγεία και πολλά άλλα όργανα και ιστούς. Πού στηρίζεται η πρόταση της αλλαγής; Σε μελέτες!

Για παράδειγμα, σε ασθενείς με θωρακικό άλγος ή δύσπνοια, η προσθήκη των υπερήχων εντός 24 ωρών από την εισαγωγή του ασθενή στο νοσοκομείο, μείωσε δραματικά τον χρόνο έως την ορθή θεραπεία από 24 ώρες σε μόλις 5 ώρες. Αλλη μελέτη έδειξε ότι ο υπερηχογραφικός έλεγχος διέγνωσε καρδιακή ανεπάρκεια ή πνευμονία με ακρίβεια 90%, έναντι του περίπου 85% που επιτυγχάνεται με την ακρόαση μέσω του στηθοσκοπίου. Αλλες μελέτες έδειξαν ότι ο έλεγχος με υπέρηχο στην κλίνη του ασθενή μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος από τη νοσηλεία και τις περιττές εξετάσεις. Μια μεγάλη πολυκεντρική μελέτη νοσηλευόμενων ασθενών στις ΗΠΑ έδειξε ότι η χρήση των υπερήχων στην κλίνη του ασθενή συσχετίστηκε με σημαντική μείωση του κόστους νοσηλείας: κατά μέσο όρο περίπου 4.000 δολάρια λιγότερα ανά εισαγωγή, λόγω της μειωμένης ανάγκης για εκτέλεση ακριβότερων εξετάσεων, όπως αξονικών ή μαγνητικών τομογραφιών.

Με βάση αυτές και άλλες μελέτες, το Αμερικανικό Κολλέγιο Ιατρών και η Αμερικανική Ενωση Νοσοκομειακών Ιατρών έχουν αναγνωρίσει τη διαγνωστική ισχύ της υπερηχοτογραφίας έναντι του στηθοσκοπίου και σκοπεύουν να αναπτύξουν  κατευθυντήριες οδηγίες και προγράμματα εκπαίδευσης για όλους τους παθολόγους και τους νοσοκομειακούς ιατρούς, ενώ σύντομα θα ακολουθήσουν τη μετάβαση αυτή άλλες ειδικότητες, όπως των παιδιάτρων και των οικογενειακών ιατρών. Η ενσωμάτωση του υπερήχου στην κλινική εξέταση προσφέρει στους κλινικούς γιατρούς ένα ισχυρό διαγνωστικό εργαλείο – το σύγχρονο στηθοσκόπιο που αντί να ακούει, «βλέπει», και μάλιστα σε τρεις διαστάσεις.

Δεν τη βλέπουμε ούτε εύκολη ούτε προς το παρόν δυνατή!

Πρώτον, πρέπει να υπολογιστεί το κόστος από τον κρατικό κορβανά, καθώς και από τους ιδιωτεύοντες ιατρούς, της αγοράς του φορητού μηχανήματος των υπερήχων για τις κλινικές και τους χώρους των επειγόντων περιστατικών – τουλάχιστον των κεντρικών νοσοκομείων της χώρας – καθώς και για τα ιδιωτικά ιατρεία.

Δεύτερον, θα είναι φιλική η αντίδραση των συλλόγων των ακτινολόγων που είναι εξειδικευμένοι στην εκτέλεση υπερήχων από παθολόγους, παιδιάτρους, ιατρούς επειγόντων περιστατικών και άλλους ιατρούς;

Τρίτον, ποιος θα αναλάβει την εκπαίδευση τόσου μεγάλου αριθμού ιατρών; Πιθανόν αυτή να αρχίσει διαδοχικά κατά τα χρόνια της ειδίκευσής τους στην κύρια κλινική ειδικότητα.

Μεγάλες αλλαγές στην άσκηση της Ιατρικής απαιτούν χρόνο, παιδεία, τεκμηρίωση και συγκαταβατικότητα από ιατρικές ομάδες που οι νέες ομάδες θα χρησιμοποιούν το εργαλείο τους.

Ο Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος και ο Γεώργιος Π. Χρούσος είναι ιατροί – ακαδημαϊκοί

ΠΗΓΗ

Γεώργιος Π. Χρούσος Μουτσόπουλος Χαράλαμπος Μ

Πρώτη Δημοσίευση01/11/2025, 19:44

Διεθνές Συνέδριο “Lifestyle Medicine: Hippocratic Tradition & Modern Applications” στην Κω

/in /by

Από τις 29 Οκτωβρίου έως τις 3 Νοεμβρίου 2025, η Κως – γενέτειρα του Ιπποκράτη – θα φιλοξενήσει το διεθνές συνέδριο “Lifestyle Medicine: Hippocratic Tradition & Modern Applications”, που θα πραγματοποιηθεί στο Grecotel Kos Imperial.

Το συνέδριο συνδιοργανώνεται από το Hellenic Center of Excellence for Health & Wellness και το International Foundation of Mediterranean and Allied Health (IFMA), τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και έχει στόχο να αναδείξει τη διαχρονική αξία της Ιπποκρατικής φιλοσοφίας στην πρόληψη και τη σύγχρονη ιατρική πράξη.

Εναρκτήριες Εκδηλώσεις – Τετάρτη 29 Οκτωβρίου

Η πρώτη ημέρα περιλαμβάνει συνέντευξη Τύπου στις 11:30, ενώ το βράδυ θα πραγματοποιηθεί επίσημη τελετή έναρξης με μουσική, δείπνο καλωσορίσματος και εορταστική “Greek Night” δίπλα στη θάλασσα.

Πέμπτη 30 Οκτωβρίου – “Hippocrates: Back to the Future”

Η ημέρα είναι αφιερωμένη στη ζωή και το έργο του Ιπποκράτη, σε συνεργασία με την Ιπποκράτεια Ιατρική Εταιρεία Κω.
Κεντρικοί ομιλητές είναι ο Καθηγητής Στέφανος Ν. Καλέσης (Harvard) και ο Δημήτριος Μ. Καλαϊτζιδάκης, ενώ παρεμβαίνουν η Δρ. Κατερίνα Γαβαλά, ο Καθηγητής Προκόπιος Μαγιάτης και η Άντα Καραγιάννη με εισηγήσεις γύρω από τη βοτανική φαρμακοποιία και τη φιλοσοφία της ευζωίας.
Το απόγευμα ακολουθεί επίσκεψη στο Ασκληπιείο, στο Διεθνές Ίδρυμα Ιπποκράτη, στους Βοτανικούς Κήπους και στη Βιβλιοθήκη, ενώ η ημέρα κλείνει με το επίσημο Ιπποκράτειο Δείπνο.

Παρασκευή 31 Οκτωβρίου – “Healthy Mind, Healthy Body”

Το πρόγραμμα επικεντρώνεται στη σχέση νου και σώματος. Μεταξύ των ομιλητών:

  • George Chrousos, για το στρες (κεντρική ομιλία),

  • Charles Czeisler, για τον ύπνο και τη χρονοβιολογία,

  • Domenico Pratico, για τη Μεσογειακή διατροφή και τη γνωστική υγεία,

  • Almudena Sanchez-Villegas, για τη διατροφή και την ψυχική υγεία.

Το απόγευμα περιλαμβάνει οινογνωσία στο οινοποιείο Τριανταφυλλοπούλου, επίσκεψη στους Edible Gardens του Grecotel Casa Paradiso, και θεματικό δείπνο με γευστικούς συνδυασμούς κρασιών.

Σάββατο 1 Νοεμβρίου – “On Air, Water and Places”

Ημέρα αφιερωμένη στη διατροφή, το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα.
Κεντρικές εισηγήσεις:

  • Καθηγήτρια Iris Shai για το μικροβίωμα,

  • Mercedes Sotos Prieto για τη Μεσογειακή ζωή ως κλινικό εργαλείο,

  • Philip Demokritou για τα μικροπλαστικά,

  • Παρουσίαση για τους βρώσιμους κήπους του Grecotel.

Το απόγευμα, οι σύνεδροι θα συμμετάσχουν σε περιπατητική ξενάγηση στην πόλη της Κω, επίσκεψη στον Πλάτανο του Ιπποκράτη, και το βράδυ θα απολαύσουν παραδοσιακή νησιώτικη βραδιά με τοπικούς παραγωγούς και προϊόντα.

Κυριακή 2 Νοεμβρίου – “Lifestyle Medicine & Atherosclerotic Diseases”

Ημέρα αφιερωμένη στη διατροφή και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης.
Ξεχωρίζουν οι παρουσιάσεις των:

  • Καθ. Αλέξανδρου Τσέλεπη, για τη φλεγμονώδη δίαιτα και την πρόληψη,

  • Αναπλ. Καθ. Τζώρτζη Νόμικου, για το ελαιόλαδο και την αθηροσκλήρωση,

  • Καθ. Ρένας Κώστη, για τη σύγκριση σπορέλαιων και κορεσμένων λιπαρών.
    Η ημέρα ολοκληρώνεται με παρουσιάσεις νέων ερευνητών και ένα παραδοσιακό κυριακάτικο γλέντι.

Δευτέρα 3 Νοεμβρίου – Αναχωρήσεις

Η τελευταία ημέρα του συνεδρίου είναι αφιερωμένη στην ξεκούραση, την προσωπική αναψυχή και τις αναχωρήσεις των συμμετεχόντων, με ανοιχτή πρόσκληση για εξερεύνηση της τοπικής φιλοξενίας και κουλτούρας της Κω.

Ένα συνέδριο που γεφυρώνει το παρελθόν με το μέλλον

Το “Lifestyle Medicine: Hippocratic Tradition & Modern Applications” αναμένεται να αποτελέσει σταθμό για την Ιατρική του Τρόπου Ζωής, συνδυάζοντας την Ιπποκρατική κληρονομιά με τη σύγχρονη επιστημονική τεκμηρίωση.
Μέσα από διαλέξεις, επισκέψεις, πολιτιστικές δράσεις και γευστικές εμπειρίες, το συνέδριο αναδεικνύει τη συνολική θεώρηση της υγείας, που συνδέει το σώμα, το πνεύμα και το περιβάλλον.

Προληπτικές εξετάσεις για τους κατοίκους της Πάτμου και των Αρκιών

/in /by

Στις 25 και 26 Οκτωβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία Ιατρική Παρέμβαση προληπτικών εξετάσεων για τους κατοίκους του Δήμου Πάτμου και της Δημοτικής Ενότητας Αρκιών. Οι εξετάσεις έγιναν στο Κέντρο Υγείας Πάτμου και, το απόγευμα της 26ης Οκτωβρίου, στο Περιφερειακό Ιατρείο Αρκιών.

Η δράση υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τη 2η Υγειονομική Περιφέρεια Πειραιώς και Αιγαίου, τον Δήμο Πάτμου, τη Μονάδα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας της Β΄ Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής του ΕΚΠΑ στο Π.Γ.Ν. «Αττικόν», τη Νευρολογική Κλινική ΕΚΠΑ του Νοσοκομείου «Αιγινήτειο», το Ενδοκρινολογικό Τμήμα του ΕΚΠΑ, το Παιδιατρικό Νοσοκομείο «Παίδων Πεντέλης», το Γενικό Νοσοκομείο Καλαμάτας, το Κέντρο Υγείας Πάτμου και το Περιφερειακό Ιατρείο Αρκιών.

Κατά τη διάρκεια της παρέμβασης, πραγματοποιήθηκαν δεκάδες προληπτικοί έλεγχοι για ενήλικες, παιδιά και εφήβους, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην προαγωγή της υγείας και στην έγκαιρη διάγνωση προβλημάτων.

Συνολικά εξετασθέντες

Δήμος Πάτμου: 133 άτομα (ενήλικες, βρέφη, παιδιά και έφηβοι)

Δ.Ε. Αρκιών: 18 ενήλικες

Είδη Ιατρικών Ελέγχων

Καρδιολογικός έλεγχος: Με χρήση φορητού ηλεκτροκαρδιογράφου και υπερηχογράφου. Εξετάστηκαν 43 ενήλικες, έφηβοι και παιδιά.

Παθολογικός – Διαβητολογικός έλεγχος: Εξετάστηκαν 25 ενήλικες και έφηβοι.

Νευρολογικός – Νευροψυχιατρικός έλεγχος: Εξετάστηκαν 29 ενήλικες.

Ενδοκρινολογικός έλεγχος: Με χρήση φορητού υπερηχογράφου. Εξετάστηκαν 45 ενήλικες, έφηβοι και παιδιά.

Παιδιατρικός έλεγχος: Εξετάστηκαν 33 βρέφη, παιδιά και έφηβοι.

Η δράση αποτέλεσε σημαντική πρωτοβουλία προληπτικής ιατρικής, ενισχύοντας την πρόσβαση των κατοίκων απομακρυσμένων νησιωτικών περιοχών σε εξειδικευμένες ιατρικές υπηρεσίες. Οι συμμετέχοντες φορείς και το ιατρικό προσωπικό εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την επιτυχία της παρέμβασης και την άμεση ανταπόκριση των κατοίκων.